EŞİK: 12. Yargı Paketi’nde Eşit Miras Hakkına Yönelik Yeni Tehlike var!

Adalet Komisyonu’ndan geçen ve yakında TBMM Genel Kurulu’na inecek
olan yasa teklifinde, miras kalan taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi
usullerinin değiştirilmesine dair düzenlemeler yer almaktadır.
Yapılmak istenen düzenlemelerin sadece usule ilişkin, bürokrasiyi
azaltacak, herkes için eşit ve objektif olacağının açıklanmasına rağmen Eşitlik İçin Kadın Platformu, bu değişikliklerin "başta
kadınlar ve ardından yoksullar açısından hak kaybına ve ayrımcı
sonuçlara yol açma riskleri vardır" diyen bir bildiri yayımladı.

EŞİK'in bildirisinde yer alan görüşler şöyle: 

"Yapılmak istenen değişiklikte, miras kalan taşınmazlarda ortaklığın
satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi durumlarında yapılacak
birinci açık artırmanın sadece malik olan mirasçılar arasında
gerçekleştirilmesi istenmektedir. Bu artırmanın muhammen
(varsayılan/tahmini) bedelin yüzde 100’ü üzerinden yapılması da
istenen değişiklikler arasındadır. Yani kadınlar hem “ailenin erkek
bireyleri arasında” yürütülen bir süreçle dışlanabilecek; hem de
ödenecek masrafların büyük oranda artmasıyla karşı karşıya
kalabilecektir. Miras haklarına sahip çıkmaya çalışan birçok
kadının, başta psikolojik ve ekonomik şiddet olmak üzere farklı
şiddet türlerine maruz kaldığı bilinmektedir ve bu şiddet daha da
artabilir.

Bu teklif, kadınların miras ve mülkiyet hakları aleyhine sonuçlar
doğurması muhtemel ilk girişim değil. 2024 yılında torba yasalarla
yapılan değişikliklerin ardından yürürlüğe giren "Tapu Sicilinde
Arabuluculuk Uygulamaları Genelgesi" ile resmi denetimin
zayıflatılmasının yarattığı riskleri kamuoyuyla paylaşmış [2];
kadınları mülkiyet gaspına karşı uyarmıştık. 2025 yılında da
Diyanet, Anayasayı ve laiklik ilkesini hiçe sayarak camilerde, kadınlara
erkeklerin yarısı kadar mirasa razı olmaları; olmazlarsa “Allah’ın
takdirine” karşı gelecekleri, “ilahî adalete” karşı çıkmış
olacakları yönündeki hutbeyi [3] okuttu. Bir yandan tapu işlemlerinde
arabuluculuk getirerek kadınların tapulu mallarda eşit miras hakkı yok
edilmeye çalışılırken, bir yandan da Diyanet eliyle kadınların miras
hakkı tamamen yarıya indirmek istendi, isteniyor. Tüm bunlar, bugün
konuştuğumuz yasa teklifindeki kaygılarımızın zeminini
oluşturmaktadır.

Ekonomik şiddetin önünü açan girişimlere sessiz kalmayacağız

Türkiye’deki derin cinsiyet eşitsizliği nedeniyle kadınlar erkeklerle
eşit ekonomik koşullara sahip değildir. Gelir, birikim, krediye erişim,
mülkiyet edinimi vb. bakımından kadınlar aleyhine var olan
eşitsizlikler, miras süreçlerinde de etkisini göstermektedir. Hileli
yollarla kız çocuklarından miras kaçırılması zaten yaygın bir
durumken bir de ortaklığın giderilmesi davalarında “ilk ihalenin aile
arasında yapılması” yönünde yasa değişikliği yapılırsa, miras
paylaşım süreci birçok kadın açısından tam bir ekonomik şiddet
sarmalına dönecektir. İlk aşamada aile içi çözüm ve uzlaşma
hedefi, ekonomik gücü daha zayıf olan kadın mirasçılar için baskı
ve şiddet aracı olabilir. “Anlaşmazsan dava açarız”, “satışa
çıkarırız”, “yıllarca sürünürsün”, “şimdi kabul et”
gibi söylemlerle kadınlar, kendilerine miras kalan taşınmaz paylarını
gerçek değerinin altında satmaya mecbur bırakılabilir.

Teklifin gerekçesinde, “ilk açık artırmada mirasçılar dışında
alıcıların girmesi engellenerek malın öncelikle mirasçılar arasında
kalması sağlanmaktadır” denmektedir. Ancak örneğin usulsüz
tebligatlar yapılarak başta kadınlar olmak üzere kimi mirasçıların
paylaşımdan dışlanmasını önlemeye yönelik tedbirler
alınmamaktadır.

Öte yandan teklifle, ilk ihalenin muhammen (varsayılan/tahmini) bedelin
yüzde 100’ü üzerinden yapılması düzenlenmesi getirilmek
istenmektedir. Ayrıca, yapılacak değişiklikle, ortaklığın satış
suretiyle giderilmesinde artırmaya katılmak isteyen pay sahibinin payı
oranında teminat yatırmaktan muaf olmasına ilişkin hüküm
yürürlükten kaldırılmaktadır. Bu durumda satışa katılmak isteyen
herkes teminat yatırmak zorunda kalacaktır. Bu değişikliğin gerekçesi
olarak “zaman zaman da teminat yatırmamanın sağladığı imtiyazdan
yararlanarak fahiş oranda en yüksek teklifi sunmak suretiyle ihalenin
kendisinde kalmasını sağlayan pay sahibinin sonradan ihale bedelini
ödemeyerek ihalenin iptaline neden olması” gösterilmektedir.

Bu durumda, yatırılması gereken teminat, vergi, harç gibi masrafların
tümü artacaktır. Bu da nakit sermayesi ve ekonomik gücü zayıf olan
kadın mirasçıları, mülklerini piyasa değerinin çok altında erkek
kardeşlerine devretmeye mecbur bırakabilir. Ayrıca teklifte hazinenin
tüm açık artırmalara teminattan muaf girmesine dair bir değişiklik de
yer almaktadır. Bu durumda, kadınların mallarına erkek kardeşleri el
koymasa bile bu kez de devletin el koymasının önü açılabilir.
Üstelik hazinenin teminattan muaf tutulması sadece kadınların değil,
ekonomik olarak dezavantajlı durumda olan kadın erkek fark etmeksizin
tüm mirasçıların aleyhine olabilecektir.

Herkesin miras ve mülkiyet hakkı tehdit altında girebilir.

Yapılacak düzenlemede bu sakıncaların giderilmesi için özel önlemler
alınması ve yurttaşlara yeni yeni maddi külfetler getirilmemesi
gerekmektedir.

Tüm kadınlara çağrımızdır: mirasla ilgili tüm işlemlerinizde bu
bilgileri dikkate alın

     * Medeni Kanun'a göre kadın ve erkeğin miras payı eşittir. Hiç
kimse sizi hakkınızdan vazgeçmeye ya da daha azına razı gelmeye
zorlayamaz.
     * Notersiz devir veya hızlı prosedür adı altında önünüze konan,
içeriğini anlamadığınız veya boş olan hiçbir adi yazılı evraka
imza atmayın, parmak basmayın.
     * Tapu, noter ve arabuluculuk işlemlerinizi (kendi güvendiğiniz
avukatınız hariç) başkalarına vekalet vererek değil, mümkünse
bizzat kurumlara giderek ve metinleri okuyarak gerçekleştirin.
     * Ortaklığın giderilmesi davalarındaki zorunlu arabuluculuk süreci,
anlaşma zorunluluğu anlamına gelmez. Hak kaybı hissettiğiniz an
masadan kalkabilirsiniz.
     * Baskı, tehdit veya manipülasyonla karşılaştığınızda kolluk
kuvvetlerine başvurun ve hukuki destek için derhal bulunduğunuz yer
barosuna ve kadın örgütlerine ulaşın.

Eşit miras hakkımız da dahil büyük bedeller ödeyerek elde ettiğimiz
hiçbir medeni hakkımızdan vazgeçmeye niyetimiz yok.

Yasalara dokunmayın, uygulayın.

Hayatlarımızdan, haklarımızdan, hayallerimizden vazgeçmeyeceğiz!"