Rize'de Unutulan Gelenekler Ortaya Çıktı! 20 Akademisyen Sahada

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) ve Çayeli Kaymakamlığı iş birliğiyle yürütülen projede, 4 üniversiteden 20 akademisyen ilçenin köylerini ve vadilerini gezerek unutulmaya yüz tutan gelenekleri araştırıyor. İlk saha çalışmalarının gerçekleştirildiği Aşıklar Vadisi ve Senoz Vadisi'nde, bölgenin kendine özgü kültürel özellikleri kayıt altına alınıyor. Araştırmalarda özellikle “Bobredigin” adı verilen güneş duası ile kız isteme törenlerinde uygulanan “magar sofrası” geleneği dikkat çekti. Akademisyenler, elde edilen bilgileri kitaplaştırmayı ve dijital ortamda gelecek nesillere aktarmayı hedefliyor.

Çayeli'nin Unutulan Kültürel Mirası Araştırılıyor

Rize'de kültürel mirasın korunması için önemli bir bilimsel çalışma yürütülüyor.

“Çayeli Kültürel Miras Atlası: Tarih, Kültür ve Yaşayan Miras” adıyla hayata geçirilen proje kapsamında ilçenin tarihî, kültürel ve sosyal değerleri araştırılıyor.

Projenin yürütücülüğünü RTEÜ Ardeşen Turizm Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Gülsün Yıldırım üstleniyor.

Çalışmalarda Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi'nin yanı sıra Akdeniz Üniversitesi, Balıkesir Üniversitesi ve Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesinden akademisyenler görev alıyor.

Toplam 20 kişilik uzman ekip, mutfak kültüründen geleneksel mimariye, el sanatlarından tarım kültürüne kadar farklı alanlarda araştırmalar gerçekleştiriyor.

Köylerde yaşayan kaynak kişilerle görüşmeler yapan akademisyenler, sözlü gelenekleri, yerel üretim biçimlerini, tarihî yapıları ve toplumsal hafızayı belgeliyor.

Doç. Dr. Yıldırım, Çayeli'nin seçilme nedenini açıklarken ilçede vadiden vadiye, köyden köye ve yayladan yaylaya kültürel değerlerin farklılık gösterdiğini vurguladı.

Rize'de Yağmur Değil Güneş Duası Yapılıyormuş!

Saha çalışmalarında ortaya çıkan en dikkat çekici geleneklerden biri, Çayeli'nin bazı köylerinde geçmişte uygulanan güneş duası oldu.

Türkiye'nin birçok bölgesinde yağmur duasına çıkılırken, yağışlı iklimiyle bilinen Rize'de farklı bir geleneğin yaşatıldığı belirlendi.

Doç. Dr. Gülsün Yıldırım, köylerde gerçekleştirdikleri görüşmelerde geçmişte “Bobredigin” adı verilen güneş duasının yapıldığını öğrendiklerini söyledi.

Yıldırım, bu geleneği şu sözlerle anlattı:

“Anadolu'nun diğer bölgelerinde genellikle yağmur duasına çıkılırken, Rize'de ve özellikle Çayeli köylerinde halkla görüştüğümüzde eskiden yağmur yerine 'güneş duası' yapıldığını ve büyüklerin buna ‘Bobredigin' dediğini öğrendik.”

Kendine özgü ritüellerle gerçekleştirilen bu geleneğin günümüzde çok az kişi tarafından bilindiğini belirten Yıldırım, amaçlarının kaybolmaya yüz tutan kültürel değerleri kayıt altına almak olduğunu ifade etti.

Çayeli'nde Kız İsteme Geleneği Şaşırttı! Magar Sofrası

Araştırmalarda ortaya çıkan bir diğer dikkat çekici kültürel unsur ise “magar sofrası” geleneği oldu.

Doç. Dr. Gülsün Yıldırım, Türkiye'nin birçok yerinde kız isteme merasimlerinde damada tuzlu kahve ikram edildiğini hatırlatarak Çayeli'nin bazı köylerinde farklı bir uygulamanın bulunduğunu anlattı.

Yıldırım, “Çayeli'nin bazı köylerinde 'magar sofrası' kuruluyor. Bu sofrada gelin damadı zor durumda bırakmak için olmayacak şeyler talep ediyor ve damat bunları yerine getirmediği sürece kızı alamıyor” dedi.

Yeni nesillerin bu tür geleneklerden yeterince haberdar olmadığını belirten Yıldırım, kültürel mirasın korunmasının akademisyenler açısından bir sosyal sorumluluk olduğunu vurguladı.

Çayeli'nin Kültürel Mirası Kitap ve Dijital Arşive Dönüşecek

Proje kapsamında gerçekleştirilen saha araştırmalarının tamamlanmasının ardından elde edilen verilerin bilimsel bir envantere dönüştürülmesi planlanıyor.

Araştırma sonuçlarının “Çayeli Kültürel Miras Atlası” adıyla kitaplaştırılması ve dijital platformlarda erişilebilir hale getirilmesi hedefleniyor.

Doç. Dr. Gülsün Yıldırım, çalışmaların yalnızca Çayeli ile sınırlı kalmaması gerektiğine dikkat çekti.

Yıldırım, “Aslında bu aşamada bir 'kültürünü koru' seferberliği başlatmış gibi görünüyoruz” ifadelerini kullanarak diğer il ve ilçelerde de benzer kültürel miras araştırmalarının yapılmasının önemine işaret etti.

Projenin tamamlanmasıyla Çayeli'nin unutulmaya yüz tutmuş geleneklerinin bilimsel yöntemlerle belgelenerek gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanıyor.

 

Kaynak:Taka gazetesi/ İHA